Šta se krije ispod leda Antarktika

Istraživači su koristili satelitske snimke i fiziku kretanja leda kako bi rekonstruisali mogući izgled kontinenta ispod ledenog pokrivača.

Otkriveni su dokazi o postojanju hiljada ranije nepoznatih brda i grebena, a naučnici navode da su njihove mape skrivenih planinskih lanaca Antarktika sada jasnije nego ikada ranije.

Iako mape nisu u potpunosti precizne, istraživači smatraju da bi novi podaci mogli pomoći u razumijevanju načina na koji će Antarktik reagovati na klimatske promjene i kakve bi to posljedice moglo imati na porast nivoa mora.

Prikazane su i savremene slike iz drugih dijelova svijeta čiji su pejzaži slični onima ispod antarktičkog leda.

„To je kao da ste ranije imali analognu filmsku kameru sa vidljivim zrncima na snimku, a sada imate digitalnu sliku sa snažnim zumom koja jasno pokazuje šta se zaista dešava“, rekla je Helen Okenden, glavna autorica studije i istraživačica na Univerzitetu Grenoble Alpes u Francuskoj, za BBC News.

Zahvaljujući satelitima, naučnici danas imaju dobro razumijevanje ledene površine Antarktika, ali ono što se nalazi ispod leda dugo je ostajalo nepoznato.

Zapravo, o površini nekih planeta u Sunčevom sistemu zna se više nego o topografiji ispod ledenog pokrivača Antarktika.

Sada, međutim, istraživači vjeruju da raspolažu najpotpunijom i najdetaljnijom mapom tog skrivenog reljefa do sada.

„Nevjerovatno sam uzbuđen što mogu vidjeti cijelo dno Antarktika odjednom“, rekao je profesor Robert Bingham, glaciolog sa Univerziteta u Edinburghu i koautor studije. „Mislim da je to zaista fascinantno.“

Dosadašnja mjerenja sa zemlje i iz zraka koristila su radar kako bi se „zavirilo“ ispod leda, koji je na pojedinim mjestima debeo i do 4,8 kilometara. Međutim, ta mjerenja su često rađena duž pojedinačnih linija udaljenih desetinama kilometara, zbog čega su naučnici morali pretpostavljati šta se nalazi između tih tačaka.

„Ako zamislite da su Škotsko gorje ili Alpi prekriveni ledom i da jedini način da shvatite njihov oblik budu povremeni letovi razmaknuti nekoliko kilometara, ne biste mogli vidjeti sve oštre planine i doline za koje znamo da postoje“, objašnjava Bingham.

Zbog toga su istraživači primijenili novi pristup, kombinujući satelitske podatke o površini leda sa fizikom njegovog kretanja, a zatim su rezultate uporedili sa ranijim radarskim mjerenjima.

„To je slično kao kada veslate kajakom po rijeci u kojoj se ispod površine nalaze stijene, a vrtlozi na vodi vam otkrivaju gdje se one nalaze“, slikovito pojašnjava Okenden.

„Led se, naravno, ponaša drugačije od vode, ali kada prelazi preko grebena i brda u stjenovitoj podlozi, to se odražava na oblik površine i brzinu njegovog kretanja“, dodaje ona.

Iako su glavni planinski lanci Antarktika bili poznati i ranije, nova metoda je otkrila desetine hiljada do sada nepoznatih brežuljaka i grebena, kao i znatno više detalja o planinama i kanjonima zakopanim ispod leda.

Jedno od posebno zanimljivih otkrića je duboki kanal u području poznatom kao Podlednički basen Maud. Kanal je u prosjeku dubok 50 metara, širok oko šest kilometara i proteže se gotovo 400 kilometara, što odgovara vazdušnoj udaljenosti između Londona i Newcastlea.

Istraživači naglašavaju da ova mapa vjerovatno nije konačna, jer se zasniva na pretpostavkama o kretanju leda i jer je potrebno još istraživanja o stijenama i sedimentima ispod ledenog pokrivača.

Ipak, i drugi naučnici smatraju da ove mape predstavljaju veliki iskorak.

„Ovo je izuzetno koristan rezultat“, rekao je dr Peter Fretwell, viši naučnik Britanskog antarktičkog instituta u Cambridgeu, koji nije učestvovao u studiji. „One nam pomažu da popunimo praznine između dosadašnjih istraživanja.“

Detaljnije razumijevanje grebena, brda, planina i kanala ispod leda moglo bi značajno unaprijediti računarske modele koji predviđaju buduće promjene Antarktika.

Reljef ispod leda u velikoj mjeri određuje brzinu kretanja glečera i tempo njihovog povlačenja u uslovima rasta temperatura, što je ključno za procjene budućeg porasta nivoa mora.

„Ova studija nam daje jasniju sliku onoga što nas očekuje i koliko brzo bi topljenje antarktičkog leda moglo uticati na globalni nivo mora“, zaključio je Fretwell.

Studija je objavljena u naučnom časopisu Science.

(Vijesti.ba)