Purim di Saraj: Kako je Sarajevo spasilo svoje Jevreje

Purim kao praznik ima značajnu religijsku i historijsku važnost u judaizmu jer obilježava spašavanje Jevreja u Perziji u vrijeme vladavine kralja Ahasvera. Purim se temelji na historijskom događaju opisanom u Esterinoj knjizi kada je perzijski ministar Haman pokušao uništiti sve Jevreje u carstvu.

Glavni grad BIH, Sarajevo ima još jedan Purim - “Dan usužnjenika”, praznik sarajevskog Jevrejstva koji se slavi u spomen na oslobođenje sarajevskog haham-bašija Rav Moše Danona i drugih opštinskih uglednika iz zatvora u koji ih je, oktobra 1819. godine, bacio nasilni i pohlepni valija Ruždi-paša pod izgovorom da su prouzrokovali smrt Moše Havija, sarajevskog Jevrejina koji je prešao na Islam i postao derviš Ahmed – prijeteći da će ih pogubiti ukoliko mu sarajevska jevrejska opština ne isplati 500 000 groša (u prvoj varijanti tražio je samo 50 000 – ali se ubrzo predomislio i udesetorostručio iznos) odštete za život pomenutog derviš Ahmeda.

Sarajevska ulema, ajani, trgovci i uglednici stali su tada na branik šerijata ne htjevši preći ćutke preko Ruždi-pašina zuluma, samovlašća i zloupotrebe zakona i položaja – nego se pobuniše protive nepravde i oslobodiše usužnjene Jevreje, poslavši, istovremeno, arzuhal porti u kome su opisali Ruždi-pašine zulume, zahtijevajući da ga se smijeni, i da se na njegovo mjesto postavi pravedan upravitelj provincije. Njihova molba bi uslišena, a sarajevski Jevreji spašeni.

Ovaj praznik sarajevskih Jevreja naziva se imenom Purim – Purim di Saraj ili, u prevodu sa Ladina, Sarajevski Purim.

O Sarajevsko Purimu su za Vijesti.ba jednom prilokom govorili Vladimir Andrle, predsjednik Jevrejskog kulturno-prosvjetnog društva La Benevolencija i Eli Tauber, savjetnik za kulturu i religiju Jevrejske zajednice u BiH.

Andrle ističe da ono na što Ruždi – paša nije računao, jeste otpor sarajevskih muslimana koji su u konačnici uspjeli da oslobode zatočene Jevreje ali i da valiju otjeraju iz Sarajeva, dok je čitav ovaj događaj opisan u sarajevskoj Megili.
"Danas se ovaj događaj interpretira kao jedan od događaja koji opisuje bliske višedecenijske međukomšijske odnose i u primjeni su i danas među većim dijelom građana i građanki Bosne i Hercegovine", objašnjava Andrle.


Na taj događaj se, naglašava Eli Tauber, vremenom skoro zaboravilo dok se nije jednom pred kraj 19. vijeka razbolio ugledni Zeky eff. Rafajlović (Moše Atijas).

"Njemu se u snu pojavio rav Moše Danon i nedugo poslije toga ovaj je ozdravio. Narednog 20 Sivana, na dan smrti Rav Moše Danona, otišao je na njegov grob u Krajišni kod Stoca. Od tada je Zeki istraživao život ovog svetog čovjeka i uspio da poslije mukotrpnog rada oživi događaje iz života Rav Moše Danona", ističe Tauber.

"Kada govorimo o sarajevskom Purimu, govorimo o vrijednostima bosanskohercegovačkog čovjeka. Govorimo o empatiji, zajedništvu i hrabrosti koju gajimo stoljećima a koje danas dio političkih interesnih skupina želi da uništi. Žele da unište ove vrijednosti jer su svjesni da će ih koštati kao što je koštao Ruždi – pašu ali i mnoge druge nakon njega. To su naše zajedničke vrijednosti koje moramo nastaviti njegovati jer je to jedini način opstanka i napredovanja svih nas kao koletiva", kaže Andrle, a Tauber se slaže da nema sumnje da Sarajevski Purim izvanredno oslikava bosansku perspektivu odnosa prema Jevrejima, nešto to je nadživjelo historijske promjene i dokazalo da se ovdje sačuvao taj iskreni odnos i dokazao suživot koji, evo, traje već 500 godina.

"Na tim dokazima treba graditi i nastaviti čuvati tu jedinstvenu ljepotu dobrih i prijateljskih odnosa. Toga nema ni u Parizu, ni u New Yorku. To ima samo u Bosni i Hercegovini", naglašava Tauber za Vijesti.ba.


"Ako se malo bolje upozna sa činjenicom na koji način su se odigrali drugi Purimi, onda treba sa ponosom istaći da je ovaj, Sarajevski Purim, u suštini jedinstven, jer on i po legendi i po arhivskim dokumentima, jedini je koji dokazuje da su Jevreji spašeni voljom i požrtvovanošću naroda – građana grada Sarajeva, koji su se pobunili protiv bosanskog valije Mehmed Ruždi-paše i nisu dozvolili da ucijeni i kazni njihove sugrađane - Jevreje", dodaje Tauber.

Dakle, nastavlja Tauber, jedna je važna poruka koja se iz ove priče može dobiti jeste da Bog često funkcionira na načine koji nisu vidljivi, na načine koji izgledaju kao slučajnost ili obična sreća.

"U toku jevrejske historije, nažalost, brojne su prilike kada su zajednice trpjele od velikih kriza koje su platile svojim životima. Nakon opstanka poslije opasnosti, mnoge zajednice su se odlučile da obilježavaju događaj stvarajući poseeban praznik. Mnoga od ovih obilježavanja nazvana su 'Purim', a tokom poslednjih nekoliko stotina godina bilo je desetina registrovanih lokalnih Purima, nekih koje je proslavljala jevrejska zajednica grada i drugi koji su proslavljale porodice", kaže Tauber kompletirajući nam priču o Sarajevskom purimu.

(Vijesti.ba)