Evropa gori: Otkriveno zašto se zagrijava brže od ostatka svijeta

Velika Britanija, Francuska, Italija i Španija ove sedmice izdale su crvena upozorenja i zdravstvene preporuke za veliki dio svojih teritorija, dok se region suočava s drugim talasom ekstremnih vrućina od maja ove godine.

Prosječna globalna temperatura danas je približno 1,4 stepena Celzijusa viša nego u predindustrijskom periodu, koji obuhvata godine od 1850. do 1900.

S druge strane, prema podacima Copernicus službe Evropske unije za klimatske promjene, Evropa je danas toplija za oko 2,4 stepena Celzijusa u odnosu na isti period.

Dugoročni rast globalnih temperatura prvenstveno je posljedica emisija stakleničkih plinova nastalih sagorijevanjem nafte, plina i uglja. Međutim, intenzitet zagrijavanja razlikuje se od regije do regije zbog kombinacije različitih faktora.

Kopno se zagrijava brže od okeana, jer voda može apsorbirati više toplote i hladiti se procesom isparavanja.

Promjene vremenskih obrazaca

Prema podacima Copernicusa, promjene u atmosferskoj cirkulaciji dovele su do češćih i intenzivnijih ljetnih toplotnih valova širom Evrope.

Sistemi visokog zračnog pritiska, koji donose stabilno vrijeme i više temperature, danas su češći nego ranije.

Direktor Copernicusa Carlo Buontempo izjavio je da su tokom posljednjih 20 do 30 godina, posebno ljeti, dominirali anticiklonski uslovi koji povećavaju vjerovatnoću pojave toplotnih valova.

Ipak, naučnici još raspravljaju o tome da li je povećana učestalost ovakvih sistema direktna posljedica klimatskih promjena ili je riječ o statističkoj varijaciji.

Toplotni val koji je pogodio Evropu u maju bio je uzrokovan takozvanom „toplotnom kupolom“ – velikim sistemom visokog pritiska koji se zadržava iznad određenog područja i zadržava vruć zrak.

Aktuelni val vrućina povezan je s atmosferskim obrascem poznatim kao „omega“, nazvanim po svom obliku koji podsjeća na grčko slovo omega.

Meteorolog francuske meteorološke službe, Sebastien Leas, pojasnio je da velika masa toplog zraka koja dolazi iz sjeverne Afrike djeluje slično toplotnoj kupoli, ali je dinamičnija.

Prema njegovim riječima, hladna fronta uz obalu Portugala funkcioniše poput „toplotne pumpe“, povlačeći topao zrak prema sjeveru, dok ga sistemi visokog pritiska u višim slojevima atmosfere dodatno sabijaju i zagrijavaju.

Arktik se zagrijava rekordnom brzinom

Jedan od ključnih razloga ubrzanog zagrijavanja Evrope leži u njenoj geografskoj povezanosti s Arktikom, koji je danas za 3,2 stepena Celzijusa topliji nego u predindustrijskom periodu.

Porast temperatura u toj regiji djelimično je posljedica procesa poznatog kao albedo efekat.

Snijeg i led, zbog svoje svijetle površine, reflektuju veliki dio Sunčeve energije nazad u svemir. Kada se otope, otkrivaju tamnije površine kopna i mora koje apsorbuju više toplote, što dodatno ubrzava zagrijavanje.

Sličan proces zabilježen je i u dijelovima Evrope gdje je snježni pokrivač tokom zime nekada bio znatno rasprostranjeniji, a danas se povlači i ostavlja tamno tlo izloženo sunčevoj energiji.

Manje zagađenja zraka

Od osamdesetih godina prošlog stoljeća strožiji propisi o kvalitetu zraka doveli su do smanjenja emisija aerosola.

Iako je to pozitivno za zdravlje ljudi i okoliš, smanjenje aerosola imalo je i neočekivanu posljedicu. Naime, ove sitne čestice u atmosferi djeluju rashlađujuće jer reflektuju sunčevu svjetlost i povećavaju refleksivnost oblaka.

Njihov manjak stoga doprinosi dodatnom zagrijavanju planete.

Brzina rasta temperatura razlikuje se širom kontinenta.

Istočna i jugoistočna Evropa, kao i dijelovi centralne Evrope uključujući Alpe, tokom posljednjih 30 godina zagrijavali su se za između 0,5 i 1 stepen Celzijusa po deceniji.

Zapadna i jugozapadna Evropa, te subarktički dijelovi Finske, Norveške i Švedske, bilježili su rast temperatura od 0,2 do 0,5 stepeni po deceniji.

Posebno se izdvaja norveški arktički arhipelag Svalbard, poznat po populaciji polarnih medvjeda, gdje je zagrijavanje dostiglo između 1,5 i 2 stepena Celzijusa po deceniji.

Svalbard se danas smatra jednim od najbrže zagrijavajućih područja na Zemlji. U periodu od 2022. do 2024. godine zabilježene su rekordno visoke ljetne temperature, dok je prošlo ljeto bilo četvrto najtoplije otkako postoje mjerenja.

(Vijesti.ba)