Jeddah Tower: Prvi kilometarski neboder mijenja granice arhitekture i fizike

Na toj visini počinje područje iznad tzv. atmosferskog graničnog sloja, odnosno sloja zraka visine od jednog do tri kilometra u kojem se odvija većina svakodnevnih vremenskih pojava. „O tome ne govorimo često kada su u pitanju visoke zgrade, jer ih malo koja doseže tu visinu“, objašnjava glavni inženjer John Peronto za „Newsweek“.

Jeddah Tower i njegove posebnosti: manji udari vjetra uprkos većoj visini

Unutar tog graničnog sloja brda, gradovi i šume usporavaju strujanje zraka. Oni stvaraju vrtloge, turbulencije i uzrokuju snažne udare vjetra koji mogu snažno djelovati na zgrade, praćeni olujama i vertikalnim strujanjima zraka.

Na još većim visinama, međutim, ove sile se značajno mijenjaju. Vjetar tamo obično puše stabilnije i često brže, ali ekstremni i nagli udari postaju rjeđi. Prema Perontu, snažne olujne sile više se zadržavaju u nižim slojevima nego na samom vrhu tornja. Za statiku Jeddah Towera to je prednost, jer su sile u gornjim etažama ravnomjernije i predvidljivije.

Princip stativa: Kako tri „noge“ drže kilometarski toranj

Kako bi se osigurala stabilnost ove ogromne konstrukcije, tim koristi geometrijski princip: tri tačke definišu stabilnu osnovu. Zbog toga je neboder dizajniran poput ogromnog stativa.

Ovaj trodijelni oblik smanjuje površinu izloženu vjetru, iako toranj ima ogromnu masu. Peronto za „Newsweek“ opisuje projekat kao vjerovatno „jednu od najudobnijih visokih zgrada na svijetu“, jer je njegova težina tolika da vjetar teško izaziva pomjeranja.

Pored toga, baza se širi prema dolje. Na taj način se težina ravnomjerno prenosi na tlo, bez potrebe za ekstremno debelim temeljima.

Gigantski uticaj na klimu i resurse

Kritičari ovakvih projekata upozoravaju na ekološke posljedice, posebno zbog upotrebe cementa, ključne komponente betona koji se koristi u ogromnim količinama. Prema izvještaju BBC-ja, cement je 2018. godine bio odgovoran za oko osam posto globalnih emisija CO₂ uzrokovanih ljudskim djelovanjem, dok je 2023. taj udio iznosio oko šest posto – više od međunarodnog aviosaobraćaja.

Prema Statisti, globalna industrija cementa je 2023. emitovala oko 2,4 milijarde tona CO₂. Kada bi bila država, bila bi među najvećim zagađivačima na svijetu. „Newsweek“ navodi i da zgrade ukupno učestvuju u oko 39 posto energetskih emisija CO₂. Veliki dio emisija nastaje još prije same upotrebe objekta, tokom proizvodnje materijala poput čelika i betona – što se naziva „ugrađene emisije“.

تصوير جوي حديث لـ برج جدة يظهر تقدم الأعمال في البرج من أعلى.
اللقطة تعطي صورة أوضح عن الوضع الحالي للمشروع، سواء على مستوى الارتفاع أو الأعمال المحيطة بقاعدة البرج.#برج_جدة #JeddahTower #جدة #السعودية pic.twitter.com/WwqngV9gjD

— تحديثات برج جدة (@JEDTOWER) June 29, 2026

100. sprat kao prekretnica

Krajem aprila učesnici projekta saopćili su simboličan napredak: Jeddah Tower je dostigao 100. sprat. Jedan arhitekt je to za „Newsweek“ nazvao „velikim prekretnicom“. Snimci sa gradilišta pokazuju da je toranj dostigao oko polovinu planirane visine. Na stranici projekta navodi se da je već na 83. spratu postignuta polovina ukupne visine.

Konačna visina, prema „Newsweeku“, ostaje poslovna tajna do planiranog otvaranja u augustu 2028. godine.

Neboder će biti centralni dio nove gradske četvrti „Jeddah Economic City“ u lučkom gradu Džedi, drugom po veličini u Saudijskoj Arabiji. Procjene troškova kreću se između 1,2 i 2,7 milijardi američkih dolara.

(Vijesti.ba)